واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
822
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
كند و بدين سبب رسولانى از خوارزم به نزد چنگيز خان گسيل گشتند . بهاء - الدين رازى در رأس اين هيئت سفارت قرار داشته . مورخ مزبور اطلاعات خويش را از او بدست آورده . رسولان پس از فتح پكن بدست چنگيز خان وارد دربار وى شدند ، ولى هنوز او در چين بوده ( چنگيز خان در سال 1216 ميلادى به مغولستان بازگشت ) « 1 » . پسر آلتان خان يعنى امپراطور دودمان تسزين در آن زمان اسير مغولان بوده . همه جا آثار ويرانيهاى وحشتانگيز ديده مى - شده . از استخوانهاى كشتگان كوهها تشكيل شده بود . خاك از روغن آدميزادگان مقتول نرم شده بود . بر اثر تلاشى و پوسيدگى اجساد بيماريها سارى گشته ، برخى از همراهان بهاء الدين مريض شده جان سپردند . در كنار دروازهء شهر پكن تودهء عظيمى از استخوان آدمى ديده مىشده . مردم به رسولان گفتند كه به هنگام تسخير شهر بدست مغولان شصت هزار ( ؟ ) دوشيزه خويشتن را از باروى پكن به زير افكندند تا به چنگ ايشان نيفتند . چنگيز خان رسولان را با مهربانى پذيرفت و فرمود تا به خوارزمشاه بگويند كه وى را فرمانفرماى مغرب مىداند ، همچنانكه خود فرمانفرماى مشرق است و ميل دارد كه دوستى و صلح در ميان باشد و بازرگانان آزادانه از يك كشور به كشور ديگر آمد و شد كنند . دليلى براى ابراز ترديد در صداقت اين سخنان در دست نيست . گمان نمىرود كه چنگيز خان در آن زمان آرزوى فرمانروائى بر جهان را در سر مىپرورانده . نتيجهء اتحاد اقوام صحرانشين ساكن مغولستان هميشه اين بوده كه به چين حمله مىكردند ولى در دوران پيش از مغولان ، فقط دو امپراطورى صحرانشينان در آن واحد بخش شرقى
--> ( 1 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، بخش XV ، ( متن ، 49 ) ؛ ترجمه ، 30 ؛ « يوآن - شى » ، ترجمهء بيچورين ، 84 - 83 .